Cái bắt tay ở Ljubljana: ETTU, EUSA và khoảng trống tuổi 19-23 của bóng bàn châu Âu

Ngày 18 tháng 10 năm 2026, tại Arena Stožice ở Ljubljana, trận chung kết cuối cùng của giải vô địch bóng bàn châu Âu khép lại trong tiếng vỗ tay còn vang. Khán đài xả người ra các cửa. Ở một căn phòng phía sau hành lang thi đấu, năm người ngồi xuống quanh một chiếc bàn dài: Pedro Moura, chủ tịch Liên đoàn Bóng bàn châu Âu; Pierre Kass, tổng thư ký Liên đoàn Bóng bàn châu Âu; Haris Pavletic, chủ tịch Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu; Bruno Barracosa, phó chủ tịch thứ nhất Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu; và Matjaz Pecovnik, tổng thư ký Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu.

Trong phòng không có vận động viên nào.

Tôi đọc bản tin về cuộc gặp ấy lúc gần mười một giờ đêm ở Hải Phòng, khi mưa ngoài cửa sổ đã ngớt. Mười chín điểm thông tin trong thông cáo chính thức. Không một tỷ số. Không một cái tên vận động viên. Không một dòng nào về ngân sách, về chỉ tiêu, về số người tham gia. Hai chữ được lặp nhiều nhất là "hợp tác" và "sinh viên".

Một bản tin phát triển thuần tuý, phát đi từ ngày thi đấu cuối của giải vô địch châu lục. Tôi ngồi lại với nó khá lâu, vì có một thứ khiến tôi khó chịu theo kiểu tích cực — cái kiểu khó chịu khi bạn nhận ra một sự kiện nhỏ đang chỉ tay vào một lỗ hổng lớn hơn nhiều so với chính nó.

Một giải vô địch châu lục kết thúc bằng một cuộc họp không có vận động viên. Và trong mười chín điểm thông tin ấy, có đúng một cụm từ nói về thi đấu đỉnh cao: "thế hệ vận động viên bóng bàn châu Âu tiếp theo". Một cụm từ. Không tuổi. Không số lượng. Không thời hạn. Không ai chịu trách nhiệm đo nó.

Đó là lý do tôi viết bài này.

Để hiểu vì sao một cuộc gặp không có vận động viên lại đáng để tôi ngồi lại đến gần nửa đêm, cần biết hai tổ chức trong phòng là ai.

Liên đoàn Bóng bàn châu Âu là cơ quan quản lý bóng bàn cấp châu lục, nằm trong hệ thống của Liên đoàn Bóng bàn Thế giới. Giải vô địch bóng bàn châu Âu là tài sản lớn nhất của họ — giải đấu tập hợp dàn vận động viên châu Âu mạnh nhất trong một mùa, và ở Ljubljana năm 2026, Arena Stožice là nơi diễn ra ngày thi đấu cuối cùng. Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu là tổ chức đại diện cho thể thao trong hệ thống giáo dục đại học châu Âu, thành lập năm 2026, đặt trụ sở tại chính Ljubljana, vận hành Đại hội Thể thao Đại học châu Âu và hệ thống các giải vô địch đại học châu Âu theo từng môn.

Hai tổ chức này đã ký thoả thuận hợp tác từ năm 2026. Cuộc gặp ở Ljubljana là một cuộc gặp song phương cấp lãnh đạo, được tổ chức đúng vào ngày thi đấu cuối của giải vô địch châu Âu. Vị trí không phải ngẫu nhiên: Arena Stožice là nơi thi đấu, và trụ sở Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu cũng ở Ljubljana. Một cuộc họp chi phí thấp, tín hiệu cao.

Nội dung thông cáo nói rằng hai bên thảo luận về việc thúc đẩy bóng bàn trong sinh viên, hỗ trợ vận động viên sinh viên, kết hợp giáo dục học thuật với thể thao thi đấu, và trao đổi lời mời tham dự các sự kiện thể thao và sự kiện tổ chức sắp tới của Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu. Thông cáo cũng nêu "khả năng ký kết một thoả thuận mới trong tương lai gần".

Bốn chữ "trong tương lai gần" là toàn bộ mốc thời gian của bản tin. Không ngày. Không thời hạn. Không cửa sổ ký kết.

Điều tôi muốn nói trước khi đi vào phân tích: đây là một bản tin có độ tin cậy sự kiện cao và tính độc lập thấp. Mọi thông tin đều phát ra từ chính phòng tin của Liên đoàn Bóng bàn châu Âu. Hai giọng nói được trích dẫn là hai chủ tịch của hai bên ký kết. Không có kiểm chứng độc lập, không có con số tài chính, không có mục tiêu định lượng, không có góc nhìn phê bình. Sự kiện nhiều khả năng đúng. Cách đóng khung thì mang tính quảng bá.

Tôi không viết bài này để bắt lỗi một thông cáo. Tôi viết vì phía sau nó là một câu chuyện mà bóng bàn Việt Nam cần nghe, và cần nghe theo cách khác với cách thông thường.

Năm 2026, khi tôi còn là sinh viên năm nhất ngành khoa học vận động và xin vào thực tập ở một học viện bóng đá trẻ, tôi học được một điều mà sau này áp vào bóng bàn vẫn thấy đúng: người ta thường đánh giá một nền thể thao qua đỉnh của nó, nhưng đỉnh không phải là nơi nền thể thao đó được sinh ra. Đỉnh là nơi những thứ đã được sinh ra từ trước trồi lên mặt đất. Tầng đất sâu nhất thường kể câu chuyện thật nhất, nhưng ít người chịu xuống cùng tôi.

Bản tin Ljubljana là một cái cửa sổ nhìn xuống tầng đất ấy. Và tầng đất mà nó phơi ra có một tên gọi cụ thể: độ tuổi từ 19 đến 23.

Đây là chỗ tôi cần đặt toàn bộ phân tích của mình.

Trong bóng bàn châu Âu, độ tuổi 19 đến 23 là cửa thoát hiểm lớn nhất của hệ thống. Một vận động viên châu Âu điển hình đi qua học viện câu lạc bộ từ 12 đến 18 tuổi. Đến 18, cậu ta đứng trước một ngã ba mà hệ thống không hề chuẩn bị cho cậu ta một lối đi liền mạch: hoặc ký hợp đồng bán chuyên với một câu lạc bộ và sống bằng bóng bàn với thu nhập bấp bênh, hoặc vào đại học và gần như biến mất khỏi hệ thống thi đấu đỉnh cao.

Ở Trung Quốc, ngã ba đó không tồn tại theo nghĩa này. Hệ thống của họ nội hoá luôn cái mâu thuẫn giữa học và tập: trường thể thao, các thoả thuận học vụ giữa đội tuyển tỉnh và trường học, các trường đại học thể thao chuyên biệt. Một vận động viên trong hệ thống đỉnh cao của họ không phải chọn giữa hai con đường, vì hai con đường đã được hợp nhất thành một thể chế. Còn ở châu Âu, câu lạc bộ, trường phổ thông, đại học và liên đoàn là bốn định chế tách rời nhau. Vận động viên phải tự làm công việc mà đáng lẽ hệ thống phải làm: nối bốn định chế đó lại trong cuộc đời mình, ở tuổi 19, khi chưa ai đủ chín để làm việc đó.

Thoả thuận giữa Liên đoàn Bóng bàn châu Âu và Hiệp hội Thể thao Đại học châu Âu chính là một biện pháp giảm chi phí phối hợp giữa hai trong bốn định chế ấy. Nó không tạo ra giờ tập. Nó không tạo ra huấn luyện viên. Nó không tạo ra tiền. Nó làm cho việc chuyển tiếp giữa câu lạc bộ và đại học bớt rườm rà hơn, và ở một mức độ nào đó, bớt đáng sợ hơn.

Đó là một việc có ý nghĩa. Nhưng cần nói rõ nó là việc gì, để không ai nhầm nó với thứ khác.

Bản ghi nhớ này không sản xuất ra vận động viên đỉnh cao. Nó sản xuất ra huấn luyện viên, trọng tài và người tổ chức — và đó mới là sản phẩm thật của bóng bàn đại học.

Tôi muốn dừng lại ở câu này lâu hơn bình thường, vì nó là điều mà tôi cho là ít được nói nhất trong mọi cuộc thảo luận về thể thao đại học.

Một vận động viên ở độ tuổi 19-23, nếu đi vào đại học, sẽ tập ít hơn rất nhiều so với bạn cùng lứa ở đội tuyển quốc gia. Cậu ta không thể duy trì khối lượng cần thiết cho ba đường bóng đầu tiên ở đẳng cấp cao nhất — giao bóng, trả giao bóng, đòn thứ ba — những thứ đòi hỏi lặp lại hằng ngày với cường độ cao và có người đỡ bóng đúng chuẩn. Không có khối lượng đó, kỹ thuật sẽ chững lại, và chững lại ở tuổi 20 trong bóng bàn đỉnh cao gần như là tụt lại vĩnh viễn.

Nhưng cậu ta vẫn chơi. Vẫn tập ba đến bốn buổi một tuần. Vẫn thi đấu trong hệ thống đại học. Vẫn giữ được cảm giác bóng, cảm giác trận đấu, cảm giác đọc đối thủ. Và đến 24, 25 tuổi, cậu ta bước vào một trong hai vai trò: người chơi ở tầng dưới của hệ thống chuyên nghiệp — hạng 100 đến hạng 300 thế giới, chuyên đánh đôi, chuyên đánh đồng đội — hoặc người dạy lại cho thế hệ sau.

Vai trò thứ hai mới là vai trò quan trọng, và nó hầu như không bao giờ được đếm.

Hãy thử đếm theo cách khác. Một liên đoàn quốc gia cần bao nhiêu huấn luyện viên có trình độ để vận hành một hệ thống trẻ? Một giải quốc gia cần bao nhiêu trọng tài đủ chuẩn để chạy 200 trận trong bốn ngày? Một trung tâm huấn luyện cần bao nhiêu người biết tổ chức, biết ghi chép, biết đọc số liệu? Những người đó không rơi từ trên trời xuống. Họ là những vận động viên đã từng chơi, đã từng thua, đã từng hiểu cảm giác đứng trước một quả giao bóng ở điểm 9-9 — và sau đó chọn ở lại với môn thể thao bằng một vai trò khác.

Nếu độ tuổi 19-23 là cửa thoát hiểm, thì mỗi vận động viên rời đi ở tuổi đó không chỉ là một suất đỉnh cao bị mất. Đó là một huấn luyện viên tương lai bị mất, một trọng tài tương lai bị mất, một người tổ chức giải tương lai bị mất. Và những thứ đó mất thì không ai nhìn thấy, vì chúng chưa bao giờ xuất hiện trên bảng xếp hạng.

Cho nên khi tôi đọc thông cáo Ljubljana và thấy hai bên nói về việc hỗ trợ "vận động viên sinh viên", tôi đọc nó theo nghĩa này: đây là một nỗ lực giữ người, không phải một nỗ lực nâng đỉnh. Và nếu đánh giá nó bằng thước đo huy chương, người ta sẽ luôn thấy nó thất bại — một cách oan uổng.

Học viện trẻ không sản xuất cầu thủ – nó lưu giữ những bản thảo chưa hoàn thành của một thế hệ. Bóng bàn đại học cũng vậy. Nó không viết nên chương cuối. Nó giữ những trang giấy không bị ai xé đi.

Bây giờ đến phần khó hơn: nếu đây là một biện pháp giảm chi phối hợp, vậy nó có thực sự giải quyết được vấn đề không?

Câu trả lời của tôi là: có, nhưng chỉ ở một tầng, và tầng đó không phải tầng mà người hâm mộ quan tâm.

Hãy nhìn vào hệ thống giải đấu. Các sự kiện đại học — Đại hội Thể thao Đại học châu Âu, các giải vô địch đại học châu Âu, Đại hội Thể thao Sinh viên Thế giới — nằm ngoài khung tính điểm xếp hạng của Liên đoàn Bóng bàn Thế giới. Tham dự không mang lại điểm xếp hạng, không cải thiện hạt giống, không giúp tránh đối thủ mạnh hơn ở vòng bốc thăm. Với một vận động viên 20 tuổi đang cân nhắc giữa một giải đại học và một giải nhánh của hệ thống chuyên nghiệp, động cơ thi đấu rõ ràng nghiêng về phía sau.

Đây là điểm mấu chốt mà tôi cho rằng sẽ quyết định thành bại của toàn bộ thoả thuận này, và nó không nằm trong bản ghi nhớ.

Thước đo duy nhất có ý nghĩa trong ba năm tới không phải là bản ghi nhớ được ký hay không, mà là liệu có ít nhất một sự kiện đại học giành được địa vị chính thức: được tính điểm xếp hạng, được liên đoàn quốc gia công nhận trong tiêu chí tuyển chọn, hoặc được tích hợp vào hệ thống trọng tài kỹ thuật cấp châu lục.

Không có ít nhất một trong ba thứ đó, khuyến khích dành cho vận động viên vẫn quá yếu so với các giải nhánh chuyên nghiệp. Bản ghi nhớ sẽ ở lại trên giấy, và các cuộc họp sẽ tiếp tục được tổ chức vào ngày thi đấu cuối của các giải vô địch châu lục, vì đó là lúc mọi người đã có mặt ở cùng một thành phố.

Có một chi tiết trong thông cáo mà tôi cho là cụ thể nhất về mặt vận hành, và nó bị đọc lướt quá nhanh: hai bên trao đổi lời mời tham dự các sự kiện sắp tới của nhau. Một lời mời qua lại nghe có vẻ thủ tục. Nhưng nó ngụ ý một quan hệ công việc thường trực có hiện diện song phương — một cam kết mạnh hơn nhiều so với ngôn ngữ của bản ghi nhớ. Người ta không mời nhau đến dự sự kiện của mình nếu không có ý định tiếp tục làm việc cùng nhau.

Cũng cần nói thêm một rủi ro về lịch thi đấu, thứ mà tôi luôn để ý vì nó là nguồn gốc của phần lớn chấn thương trong mọi môn thể thao đối kháng. Vận động viên châu Âu đã có một thực đơn dày: hệ thống giải chuyên nghiệp quốc tế, giải vô địch châu Âu, giải quốc gia, và các cam kết câu lạc bộ ở cấp châu lục. Thêm một hệ thống giải đại học mà không có phối hợp lịch sẽ tạo ra lịch thi đấu cạnh tranh thứ tư, không phải lịch bổ sung. Với một vận động viên 21 tuổi đang cố duy trì cả việc học và việc tập, lịch thi đấu thứ tư là lịch bị bỏ.

Và có một tầng nữa mà tôi ít thấy ai phân tích: thị trường thiết bị. Sinh viên đại học là phân khúc giá nhập môn của bóng bàn — vợt gỗ nguyên khối, vợt composite phổ thông, mặt vợt láng độ cứng trung bình. Một nền đại học mở rộng là một tín hiệu cầu dài hạn cho các hãng thiết bị, nhưng nó là tín hiệu dài hạn, không phải tín hiệu doanh số. Không ai mua vợt vì một bản ghi nhớ.

Giờ đến phần so sánh mà tôi nghĩ là quan trọng nhất, và cũng là phần dễ bị hiểu sai nhất.

Người ta hay so châu Âu với Trung Quốc. Nhưng phép so sánh đó thường được đặt sai trục. Chênh lệch giữa hai nền không nằm ở nỗ lực, ở mức độ chăm chỉ, hay ở số giờ tập của từng cá nhân. Nó nằm ở thiết kế định chế. Trung Quốc nội hoá mâu thuẫn giữa học và tập vào trong hệ thống, nên vận động viên không phải chọn. Châu Âu để mâu thuẫn đó cho từng cá nhân tự giải quyết, nên phần lớn cá nhân chọn cách rời đi. Bản ghi nhớ Ljubljana là một nỗ lực sửa thiết kế định chế, không phải một nỗ lực tăng cường độ tập luyện. Nó có thể làm giảm số người rời đi. Nó không thể thay thế môi trường tập toàn thời gian mà châu Âu đang thiếu ở một số quốc gia.

Còn phép so sánh với Hàn Quốc thì ít được nhắc nhưng lại chính xác hơn nhiều trong việc chỉ ra giới hạn. Bóng bàn đại học Hàn Quốc là một phần của hệ thống đỉnh cao: các trường đại học có đội tuyển thật, có huấn luyện viên toàn thời gian, có suất thi đấu quốc gia. Ở đó, đại học thực hiện chức năng thi đấu hiệu suất. Ở châu Âu, thể thao đại học thực hiện chức năng kép: giữ người và hỗ trợ sự nghiệp kép. Kỳ vọng mô hình châu Âu tái tạo được sản lượng của Hàn Quốc là một lỗi phân loại. Hai thứ cùng tên, khác chức năng.

Với Trung Quốc và phần còn lại của thế giới, tác động của bản tin này bằng không trong mọi khung thời gian ngắn hơn tám đến mười năm. Và kể cả sau tám đến mười năm, tác động cũng chỉ ở tầng độ sâu đội hình, không ở tầng danh hiệu. Mối đe doạ trước mắt của châu Âu vẫn là các cá nhân kiệt xuất — thế hệ trẻ Pháp là ví dụ rõ nhất — chứ không phải một chương trình xây dựng nền tảng định chế. Xây nền mất một thập kỷ. Sinh ra một tay vợt lớn mất một thế hệ. Người ta luôn nhìn thấy cái thứ hai trước.

Đến đây thì tôi phải quay về Việt Nam, vì đó là lý do tôi đọc bản tin này kỹ đến vậy.

Bóng bàn Việt Nam có một khoảng trống 19-23, nhưng khoảng trống của chúng ta có hình dạng khác hẳn. Ở châu Âu, vận động viên rời hệ thống đỉnh cao để đi học. Ở Việt Nam, phần lớn vận động viên trẻ không rời hệ thống để đi học — họ chỉ đơn giản là dừng lại. Không có một định chế thứ hai nào đón họ. Không có một hệ thống giải đại học đủ mạnh để giữ họ thi đấu. Không có một cơ chế nào biến việc học đại học thành một lựa chọn khả dĩ song song với việc tập.

Tôi đã dành nhiều mùa giải đi xem các giải trẻ và các giải phong trào ở miền Bắc. Điều tôi ghi lại được không phải là thiếu tài năng. Mà là tài năng biến mất theo một đường rất đều. Một vận động viên vào chung kết giải trẻ quốc gia năm 17 tuổi. Ba năm sau, không còn tên trong bất kỳ danh sách thi đấu nào. Không ai thông báo. Không ai tổ chức một buổi chia tay. Cậu ta chỉ không xuất hiện nữa.

Năm ngoái, tại một giải sinh viên ở Hải Phòng, tôi ngồi cả buổi sáng nhìn một vận động viên mà tôi tạm gọi là H., 20 tuổi, đang học năm thứ hai một trường kỹ thuật. H. từng nằm trong nhóm dẫn đầu lứa tuổi của mình ở cấp tỉnh. Bây giờ cậu ấy tập hai buổi một tuần, tự thuê sân, tự tìm người đánh cùng. Cú trái tay vẫn còn đó — cái cảm giác xoay người và phát lực vẫn còn — nhưng nhịp chân đã mất, và cái thứ mất đầu tiên khi bạn ngừng tập đều là nhịp chân. Cậu ấy thắng giải đó. Nhưng cái tôi nhìn thấy không phải là một nhà vô địch sinh viên. Cái tôi nhìn thấy là một người đang chơi bóng bàn trong lúc chờ đợi một thứ khác kết thúc.

Khi tôi hỏi H. có muốn quay lại thi đấu phong trào cấp quốc gia không, câu trả lời là: "Để làm gì ạ?". Ba chữ. Và tôi không có câu trả lời nào đủ tốt để nói tiếp.

Đó là lý do tôi nói rằng Việt Nam không thể sao chép mô hình châu Âu. Mô hình châu Âu giải quyết vấn đề phối hợp giữa hai định chế đều đang tồn tại và đều có nguồn lực. Ở Việt Nam, định chế thứ hai — thể thao đại học — tồn tại trên giấy nhưng không tồn tại như một hệ thống thi đấu có trọng lượng. Sao chép một cơ chế phối hợp khi bạn không có đủ hai bên để phối hợp là một cách rất hiệu quả để tổ chức thêm hội thảo mà không thay đổi được gì.

Thứ Việt Nam cần trước tiên không phải là một bản ghi nhớ giữa hai liên đoàn. Mà là một phép đếm.

Đếm xem trong số các vận động viên vào vòng đấu chính của giải trẻ quốc gia năm 19 tuổi, bao nhiêu người còn thi đấu ở tuổi 23. Con số đó, nếu ai đó chịu công bố, sẽ nói về bóng bàn Việt Nam nhiều hơn mọi bản báo cáo chiến lược. Tôi đoán nó rất thấp. Nhưng tôi muốn bị chứng minh là sai, bằng số liệu, chứ không bằng một hội thảo.

Và bây giờ là phần tôi cho rằng phản trực giác nhất, phần mà tôi muốn người đọc cân nhắc trước khi rời bài.

Một thoả thuận hợp tác kéo dài từ 2026 đến 2026 rồi mới tiến tới "một thoả thuận mới trong tương lai gần" là một dấu hiệu cần đọc ngược. Chín năm. Hai bên đã hợp tác chín năm và bây giờ mới tính đến việc ký lại. Có hai cách giải thích, và bản tin không chọn cách nào: hoặc bản ghi nhớ cũ không tạo ra kết quả đủ để biện minh cho việc mở rộng, hoặc đây là một chiến lược bò chậm có chủ ý, trong đó quan hệ được xây bằng hiện diện chứ không bằng văn bản.

Cả hai cách giải thích đều không phải là tin xấu. Nhưng cách thứ nhất đặt ra một câu hỏi mà một người quan sát nghiêm túc buộc phải hỏi: nếu chín năm hợp tác không tạo ra được một chương trình cụ thể nào đáng để công bố, thì điều gì khiến chúng ta tin rằng chín năm tiếp theo sẽ khác?

Một bản ghi nhớ không kết thúc ở chữ ký – nó bắt đầu từ mười năm trước. Và nó chỉ có giá trị nếu mười năm sau có ai đó đếm được kết quả.

Điều khiến tôi nghi ngờ nhất trong toàn bộ bản tin là sự vắng mặt của tiền. Không có dòng ngân sách. Không có nguồn tài trợ. Không có số huấn luyện viên được đào tạo. Không có số sự kiện được tổ chức. Không có chỉ tiêu nào. Một chương trình phát triển thật sự, ở bất kỳ liên đoàn nào trên thế giới, đều có một con số ở đâu đó — số tiền, số người, số giải. Sự vắng mặt hoàn toàn của con số cho thấy đây là một quỹ đạo định chế cấp thấp, chưa có ngân sách, chưa có chương trình thí điểm, chưa có lịch chung.

Và tôi muốn nói thẳng một điều mà tôi biết là không được lòng ai: rủi ro lớn nhất của những thoả thuận kiểu này không phải là thất bại. Rủi ro là chúng thành công về mặt hình thức. Ký được. Chụp ảnh được. Đăng thông cáo được. Và không ai phải chịu trách nhiệm về việc không có vận động viên nào được hưởng lợi.

Cứ tưởng đang xem một trận bóng, hóa ra đang đọc một trang lịch sử. Nhưng lịch sử chỉ được viết bởi những thứ để lại dấu vết. Một bức ảnh bắt tay không phải là dấu vết. Một buổi tập có thêm ba vận động viên 20 tuổi thì là.

Có một câu hỏi nữa mà tôi giữ lại suốt từ đầu bài và bây giờ mới đặt ra, vì nó là câu hỏi mà không ai trong phòng họp ở Ljubljana sẽ hỏi.

Điều gì xảy ra với một vận động viên chọn đại học ở tuổi 19, chơi bốn năm trong hệ thống đại học, rồi đến 24 tuổi nhận ra mình vẫn còn khát và muốn quay lại đường đua chuyên nghiệp?

Trong bản tin không có câu trả lời. Không có cơ chế tái nhập. Không có đường về. Một khi bạn rẽ vào nhánh đại học, hệ thống không mở lại cửa cho bạn. Bạn có thể tự mở, bằng tiền của mình, bằng thời gian của mình, bằng những mối quan hệ mà bạn phải tự xây. Nhưng hệ thống không giúp.

Đây là điểm mù lớn nhất của mọi mô hình thể thao đại học, không riêng gì bóng bàn và không riêng gì châu Âu. Người ta thiết kế một lối thoát và quên thiết kế một lối vào. Người ta giỏi giữ người khỏi rơi, nhưng không giỏi đỡ người muốn quay lại.

Tôi không đi tìm ngôi sao – tôi đi tìm cách người ta thắp ngôi sao đó lên. Và cách người ta thắp lại một ngôi sao đã tắt là thứ nói nhiều hơn mọi bản ghi nhớ về việc một nền thể thao có thực sự tin vào con người hay chỉ tin vào quy trình.

Vậy thì điều gì đáng để theo dõi trong mười hai tháng tới?

Ba thứ. Thứ nhất, liệu có một sự kiện đại học nào của châu Âu được đưa vào khung tính điểm chính thức, dù chỉ ở một hạng mục. Thứ hai, liệu một liên đoàn quốc gia thành viên nào công khai đưa kết quả giải đại học vào tiêu chí xét tuyển đội tuyển quốc gia — chỉ một liên đoàn thôi cũng đủ làm tiền lệ. Thứ ba, liệu có một chương trình đào tạo huấn luyện viên và trọng tài nào được công bố với số người cụ thể.

Cả ba thứ đó đều có thể kiểm chứng. Cả ba đều có thể đếm. Và nếu đến cuối năm 2027 không có thứ nào trong ba thứ đó xuất hiện, thì chúng ta sẽ biết câu trả lời mà không cần thêm một thông cáo nào nữa.

Với bóng bàn Việt Nam, việc cần làm nhỏ hơn nhiều và khó hơn nhiều. Không phải ký một bản ghi nhớ. Mà là ngồi xuống với danh sách các vận động viên lứa 19 tuổi của năm nay, và tự hỏi: bốn năm nữa, ai trong số này còn ở lại. Không phải ở lại với tư cách nhà vô địch. Chỉ là ở lại — với tư cách một người chơi, một người dạy, một người tổ chức, một người ngồi bên bàn trọng tài trong một buổi sáng mưa ở Hải Phòng.

Tôi đã giữ cuốn sổ theo dõi của mình hơn mười một năm. Nó không có nhiều ảnh. Nó có rất nhiều tên, và bên cạnh phần lớn các tên đó là một dấu gạch ngang — dấu hiệu tôi tự quy ước cho những người đã biến mất khỏi hệ thống mà không ai ghi lại lý do. Cuốn sổ đó là thứ duy nhất tôi có thể đóng góp cho một cuộc tranh luận về phát triển bền vững, và nó buồn hơn mọi báo cáo.

Bản ghi nhớ ở Ljubljana, nếu được ký, sẽ là một dấu chấm nhỏ trên trang đầu tiên của một cuốn sổ như thế. Trang đầu tiên luôn dễ viết. Khó là những trang sau, nơi mỗi dòng là một người đã ở lại hoặc đã đi.

Tôi sẽ vẫn ngồi đây, ở tầng đất thấp nhất, và đếm.