Bầu cử VFF nhiệm kỳ 2027-2031: ba ứng viên và bài toán 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm

Trong danh sách đề cử nhiệm kỳ 10 (2027-2031) mà Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) công bố, ghế Chủ tịch có ba cái tên: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Xuân Vũ và Nguyễn Đức Thụy. Hai người đầu đã quen hành lang Liên đoàn, một là Chủ tịch đương nhiệm, một là Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông của nhiệm kỳ 9. Người thứ ba bước vào từ phía doanh nghiệp: Phó Chủ tịch HĐQT Sacombank, chủ CLB Ninh Bình.

Tôi đọc chương trình hành động của ông Thụy theo cách tôi vẫn đọc một biên bản trận đấu. Ghi mốc thời gian trước. Ghi các mức tiền sau. Rồi đặt chúng cạnh nhau và kiểm tra xem chúng có khớp không, bởi một biên bản chỉ có giá trị khi các dòng trong đó không tự mâu thuẫn.

Ba mốc nằm trong cùng một văn bản. Từ năm 2027, huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm từ xã hội hóa, tài trợ, hợp tác doanh nghiệp, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Từ năm 2027, bảo đảm 100% kinh phí hoạt động và phát triển bóng đá thuộc trách nhiệm VFF bằng nguồn xã hội hóa và nguồn thu tự tạo, không sử dụng ngân sách nhà nước. Phía đối diện là khoảng 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước cấp hằng năm cho các nhiệm vụ bóng đá.

Đặt cạnh nhau, ba mốc ấy dựng lên bài toán mà không ứng viên nào né được: tiền ở đâu, ai kiểm, và nếu thiếu thì ai trả.

Ba ứng viên, một bộ máy

Danh sách đề cử lần này bao trùm cả ghế Chủ tịch lẫn các vị trí chủ chốt và ủy viên Ban chấp hành nhiệm kỳ 10. Đại hội sẽ xếp lại toàn bộ bộ máy, không phải chỉ thay một chiếc ghế. Điều đó có nghĩa mọi cam kết tài chính phải được đọc trong một hệ thống trách nhiệm, chứ không đọc như lời hứa của một người.

Trong ba ứng viên, ông Thụy là người công bố chương trình hành động chi tiết đến từng mức tiền. Ông đặt mục tiêu huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm từ năm 2027, qua xã hội hóa, tài trợ, hợp tác doanh nghiệp, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Toàn bộ nguồn lực huy động phải dùng đúng mục đích, công khai, minh bạch, có kiểm toán và chịu giám sát của các thành viên VFF.

Với khoản ngân sách khoảng 80 tỷ đồng cấp hằng năm cho các nhiệm vụ bóng đá, ứng viên này muốn làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Thể dục thể thao Việt Nam để điều chỉnh cách phân bổ. Theo định hướng đó, nguồn tiền sẽ ưu tiên hơn cho những môn cần thêm kinh phí, đặc biệt là các môn có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD và Olympic.

Về hệ thống thi đấu, chương trình nêu phương án V-League 16-18 đội và giải hạng Nhất 18-20 đội, giao VFF phối hợp với Công ty VPF, các CLB và chuyên gia để nghiên cứu quy mô phù hợp. Về bóng đá nữ, mục tiêu là hệ thống 8-10 đội duy trì hoạt động ổn định, khuyến khích các CLB V-League lập đội nữ, liên kết hoặc đứng ra bảo trợ, đồng thời kết nối học viện, trường học, CLB và địa phương thành một lộ trình liên tục gồm thi đấu, học văn hóa và chăm sóc sức khỏe.

Về nhân sự chuyên môn, mục tiêu từ năm 2027 đào tạo thêm ít nhất 20 cán bộ về ngoại ngữ, quản trị và nghiệp vụ; đến năm 2030 có thêm ít nhất 5-10 nhân sự Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên tại AFF, AFC, FIFA. Về trọng tài, mục tiêu đầu tư chuyên sâu cho khoảng 10-20 trọng tài và trợ lý trọng tài có triển vọng, tăng cơ hội được phân công điều hành những trận quan trọng ở châu Á, kèm kế hoạch chuẩn bị nhân sự cho các vị trí lãnh đạo tại AFF, AFC, FIFA khi có kỳ bầu cử phù hợp.

Về hợp tác quốc tế, chương trình hướng tới mở rộng quan hệ với các CLB hàng đầu thế giới, tổ chức thi đấu, giao lưu và đào tạo tại Việt Nam, đồng thời nghiên cứu khả năng đăng cai giải cấp châu lục và thế giới trên cơ sở đáp ứng điều kiện tổ chức. Phần khép lại nhấn mạnh việc đánh giá hiệu quả phải dựa trên kết quả thực tế, kèm cơ chế giám sát từ các thành viên.

Bài toán cộng

Tôi lấy các mức hỗ trợ trong chương trình ra cộng. Đây là phép tính của tôi, không phải của VFF, nhưng nó cho thấy quy mô cam kết.

Gói 3 tỷ đồng cho mỗi CLB V-League, nhân với 14 đội ở quy mô hiện tại, ra 42 tỷ đồng một mùa. Gói 2 tỷ đồng cho mỗi CLB hạng Nhất, nhân với 12 đội, ra 24 tỷ đồng. Gói 2 tỷ đồng cho mỗi CLB bóng đá nữ, nhân với 8-10 đội theo chính mục tiêu của chương trình, ra 16-20 tỷ đồng. Tổng ba dòng này rơi vào khoảng 82-86 tỷ đồng mỗi mùa.

Cộng thêm gói 2-3 tỷ đồng mỗi năm cho mỗi liên đoàn địa phương đủ điều kiện. Nếu tính 30-34 đơn vị cấp tỉnh, dòng này ngốn thêm 60-102 tỷ đồng. Toàn bộ các cam kết hỗ trợ trực tiếp vì thế nằm trong khoảng 140-190 tỷ đồng mỗi năm, tức khoảng 14-31% mục tiêu 600-1.000 tỷ đồng.

Phần còn lại, khoảng 410-860 tỷ đồng, phải đến từ tài trợ, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Đó là phần khó nhất và cũng là phần ít được mô tả cụ thể nhất trong bất kỳ chương trình tranh cử nào. Tôi không có báo cáo tài chính kiểm toán của VFF trong tay, nên tôi không đưa ra con số doanh thu hiện tại. Nguyên tắc nghề của tôi: không có nguồn thì không có phán quyết.

Nhưng cấu trúc thì có thể đọc được. Một tổ chức chuyển từ chỗ có 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước bảo đảm sang chỗ tự nuôi 100%, trong bốn năm, với mục tiêu tăng trưởng doanh thu gấp nhiều lần, đang đặt toàn bộ rủi ro lên phần doanh thu biến đổi. Tài trợ là dòng tiền co giãn. Nó co lại rất nhanh khi thành tích đội tuyển đi xuống, khi giải đấu mất nhà tài trợ chính, hoặc khi kinh tế chậm lại.

Bài toán trừ

Mở rộng quy mô giải là phần được nói đến nhiều thứ hai, và là phần tạo ra chi phí ẩn lớn nhất.

V-League 14 đội đá vòng tròn hai lượt cho 182 trận. Hạng Nhất 12 đội cho 132 trận. Tổng cộng 314 trận một mùa. Nếu lên V-League 18 đội và hạng Nhất 20 đội, hai giải cho 306 và 380 trận, tổng 686 trận. Ngay cả phương án khiêm tốn hơn là 16 đội và 18 đội cũng đã đẩy tổng lên 546 trận. Mức tăng nằm trong khoảng 74-118% số trận chuyên nghiệp mỗi năm.

Số trận tăng gần gấp đôi trong khi gói hỗ trợ mỗi CLB giữ nguyên, thậm chí còn phải cộng thêm 2-3 tỷ đồng cho mỗi CLB mới gia nhập. Chi phí tăng đúng vào lúc doanh thu chưa chứng minh được. Với một tổ chức vừa cam kết bỏ ngân sách nhà nước, đó là hai đường cong cắt nhau ở phía xấu.

Năm 2026, khi viết về sự bất nhất của luật thay người giữa UEFA và Premier League, tôi đã dành 120 giờ xem lại 10 trận Bundesliga và ghi nhận trung bình mỗi trận có 3,2 lần thay người rơi vào phút 60-75. Mật độ thi đấu tăng thì cửa sổ thay người càng bị nén về cuối trận. Năm quyền thay giúp đội hình sâu, nhưng cũng biến 20 phút cuối thành chiến tranh tiêu hao. Nhân đôi số trận mà không nhân đôi chất lượng y tế và phục hồi thể lực thì phần tiêu hao ấy sẽ được trả bằng chấn thương, và chấn thương là chi phí không nằm trong bất kỳ bảng ngân sách nào.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở V-League những mùa gần đây, vấn đề của các CLB mới không phải là tiền mua cầu thủ. Vấn đề là sân, là tuyến trẻ, là bộ phận y tế đủ người. Gói 2 tỷ đồng không giải quyết được ba thứ đó.

Người cầm còi

Phần tôi quan tâm nhất trong chương trình lại là phần ngắn nhất: đầu tư chuyên sâu cho 10-20 trọng tài và trợ lý trọng tài có triển vọng.

Con số ấy đúng hướng nhưng chưa đủ để chịu tải. Mỗi trận chuyên nghiệp cần một tổ trọng tài, thường ba người, chưa kể trọng tài VAR và trọng tài thứ tư. Với 546-686 trận mỗi mùa, số lượt phân công rơi vào khoảng 1.600-2.000 lượt mỗi năm. Chia cho nhóm 10-20 người được đầu tư trọng điểm, mỗi người nhận 80-200 lượt mùa giải. Mật độ ấy không có chỗ cho việc học nghề chậm, và cũng không có chỗ cho việc sửa sai có hệ thống.

Sai lầm đầu tiên không phải để xóa, mà để đối chiếu về sau. Một nền trọng tài chỉ tiến bộ khi mỗi quyết định gây tranh cãi được lưu thành hồ sơ, và hồ sơ ấy được mở lại khi tình huống tương tự xuất hiện. Mười năm qua, tôi đã thấy cùng một kiểu va chạm trong vòng cấm được thổi theo ba cách khác nhau ở ba mùa giải khác nhau. Cùng một tình huống, hai cách thổi còi, luật không bao giờ mập mờ, chỉ người cầm còi mập mờ.

Tôi tin vào mắt thường, nhưng VAR dạy tôi rằng mắt thường cũng biết nói dối. Và VAR chỉ có giá trị khi có một cơ chế công bố đủ để người xem đối chiếu. Đầu tư cho 10-20 trọng tài mà không đầu tư cho cơ chế công bố biên bản, cho chỉ số nhất quán theo mùa, thì tiền sẽ đi vào kỹ năng chứ không đi vào lòng tin.

Chỗ dễ sai nhất

Điểm phản trực giác thứ nhất: khoản 80 tỷ đồng bị đọc như một chi tiết kỹ thuật, trong khi nó là tuyên bố chính trị lớn nhất của cả chương trình. Một liên đoàn bóng đá tự nguyện rời khỏi ngân sách nhà nước là chuyện hiếm. Nếu làm được, bóng đá Việt Nam lần đầu bước vào cơ chế tự chịu trách nhiệm về tài chính, và 80 tỷ đồng ấy chuyển sang các môn có khả năng tranh huy chương ASIAD, Olympic. Nếu không làm được, không có lưới an toàn nào bên dưới. Rủi ro được chuyển từ nhà nước sang cầu thủ và CLB.

Điểm phản trực giác thứ hai: 3 tỷ đồng cho một CLB V-League là tiền tượng trưng. Mức ấy không mua nổi một ngoại binh chất lượng, chỉ đủ trả một phần quỹ lương. Nó duy trì hiện trạng chứ không tạo cạnh tranh. Một khoản hỗ trợ không đủ thay đổi hành vi thì chỉ là khoản giữ ghế.

Điểm phản trực giác thứ ba: ứng viên vừa là chủ một CLB, vừa đề xuất cơ chế phân bổ tiền cho các CLB. Luật không cấm. Nhưng luật không xóa được câu hỏi về xung đột lợi ích, và cách xử lý đúng không phải là im lặng hay né tránh, mà là công khai cơ chế phân bổ, kiểm toán độc lập, và tiêu chí đủ điều kiện viết ra trước khi trao tiền. Kỷ luật không phải để trừng phạt, mà để trận đấu có thể tiếp tục.

Điểm phản trực giác thứ tư nằm ở bóng đá nữ. Chương trình muốn 8-10 đội ổn định, và muốn các CLB V-League lập đội nữ hoặc đứng ra bảo trợ. Cách làm ấy nhanh, nhưng nó tạo ra một hệ sinh thái khép kín: đội nữ tồn tại nhờ ngân sách của đội nam, suất thi đấu do quan hệ chứ không do cạnh tranh. Một giải đấu khép kín không sản sinh ngôi sao, chỉ sản sinh biên chế. Lộ trình học viện, trường học, thi đấu và học văn hóa mà chương trình nêu mới là phần có thể tạo ra cầu thủ thật, nhưng nó là phần chậm nhất và dễ bị cắt nhất khi thiếu tiền.

Thước đo

Một chương trình tranh cử có thể hứa mọi thứ, nhưng chỉ có vài thứ đo được. Tôi đề nghị ba thước đo, và cả ba đều phải công bố công khai.

Thứ nhất, tỷ lệ doanh thu tự tạo trên tổng chi phí hoạt động, công bố trong vòng 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính, có kiểm toán độc lập. Đây là chỉ số duy nhất cho biết cam kết bỏ ngân sách nhà nước có đứng được hay không.

Thứ hai, chỉ số trọng tài: số trận được phân công ở cấp AFC trong một năm, số quyết định bị VAR đảo, và tỷ lệ đảo quyết định theo từng trọng tài. Ba chỉ số này đo được năng lực và đo được tính nhất quán.

Thứ ba, số cầu thủ dưới 21 tuổi có ít nhất 900 phút thi đấu ở V-League mỗi mùa. Mở rộng giải chỉ có ý nghĩa nếu con số này tăng.

Bóng đá Việt Nam đã quen với việc ngồi chờ một quyết định từ bên trên. Nhiệm kỳ 10 sẽ không cho phép điều đó nữa, vì nếu chương trình này thành hiện thực, sẽ không còn ai ở trên để chờ. Câu hỏi cuối cùng dành cho người bỏ phiếu tại đại hội không phải là ai hứa nhiều hơn, mà là ai chấp nhận bị đối chiếu bằng một bảng số liệu công khai sau bốn năm.