Jemma Reekie, cú ngã ở Warsaw và kỷ lục road mile châu Âu: Một mùa hè không thể xếp theo bảng huy chương

Có những trận đấu mà tỷ số không bao giờ được ghi, vì người ta chọn cách quên. Với Jemma Reekie, cú ngã trên đường piste ở Warsaw hồi tháng Năm là một khoảnh khắc như thế. Không ai tra cứu tốc độ gió, không ai ghi chú thông số kỹ thuật; chỉ có một vận động viên 28 tuổi nằm sóng soài trên đường chạy, rồi đứng dậy, rồi biến mất khỏi mùa giải trong suốt hai tháng. Cô không nhắc nhiều về cú ngã khi nói chuyện với truyền thông. Cô chỉ nhắc đến một hộp sọ vẫn đang cố gắng tìm lại sự cân bằng sau chấn động, và một lịch trình bị xé nhỏ. Tôi viết về Jemma Reekie không phải vì cô vừa chạm tay vào tấm huy chương nào. Tôi viết vì cô vừa xác lập một kỷ lục road mile châu Âu trong bối cảnh không có đồng hồ bấm giờ nào xuất hiện trên bảng tin chính thức kèm thông số. Không có con số để gắn vào biểu đồ so sánh lịch sử, không có dữ liệu gió để mô hình hóa điều kiện đường chạy. Một kỷ lục tồn tại mà không có thời gian cụ thể, điều đó nghe có vẻ nghịch lý nhưng lại là câu chuyện đáng tin nhất của một mùa hè mà người ta đã tưởng cô sẽ bị gạch tên. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi nhiều giải điền kinh nữ của tôi, tôi học được rằng những con số đẹp thường đến sau những vết rạn không xuất hiện trên bảng thành tích. Mùa hè ấy bắt đầu bằng kỳ vọng thường trực dành cho một vận động viên người Scotland ở cự ly 800m. Reekie không còn là tài năng trẻ. Ở tuổi 28, cô đang ở giai đoạn cuối của khoảng đỉnh cao thông thường cho cự ly này, thường rơi vào độ tuổi 24 đến 29. Cô bước vào giải vô địch châu Âu với tư cách một trong những cái tên có thể chen chân vào nhóm tranh huy chương. Kết quả là vị trí thứ năm ở chung kết 800m. Không phải thảm họa, nhưng cũng không phải bước đệm để bước lên bục. Sau đó là Commonwealth Games trên sân nhà, nơi cô về thứ mười và không vượt qua được vòng chung kết 800m. Hai giải đấu lớn trong cùng một mùa, hai thông điệp trái ngược: đủ sức cạnh tranh ở nhóm đầu nhưng chưa đủ sức bước vào nhóm ba người mạnh nhất. Cú ngã ở Ba Lan hồi tháng Năm để lại một chấn động kéo dài hai tháng, và khoảng thời gian hồi phục ấy đã âm thầm định hình toàn bộ quỹ đạo của mùa giải. Điều khiến tôi chú ý không phải là việc cô xác lập kỷ lục road mile châu Âu. Điều khiến tôi chú ý là cách kỷ lục ấy đến sau một giai đoạn cơ thể không thể tập luyện theo giáo án thông thường. Road mile, cự ly một dặm trên đường phố, khác biệt về bản chất với 800m trên đường piste. Nó đòi hỏi sức bền nền tảng, khả năng duy trì tốc độ đều và chiến thuật kiểm soát nhịp độ linh hoạt hơn là thuần sức mạnh yếm khí. Một vận động viên có nền tảng aerobic tốt có thể chạy road mile tốt ngay cả khi cô ấy chưa tìm lại được cảm giác bứt tốc cuối đường chạy 800m. Kỷ lục này không nói rằng Reekie đã sẵn sàng cho chung kết 800m ở giải vô địch thế giới tại Bắc Kinh. Nó nói rằng trái tim và phổi của cô vẫn hoạt động ở mức tương đương trước chấn động, và đó là một tín hiệu có giá trị tham chiếu cao hơn một tấm huy chương đồng an ủi. Người ta có thể đặt câu hỏi: một kỷ lục road mile không có thời gian cụ thể thì đáng giá bao nhiêu? Tôi hiểu sự hoài nghi đó. Ở mọi môn thể thao, chúng ta đều bị cuốn theo những con số để so sánh giữa các thời đại, giữa các điều kiện thi đấu khác nhau. Nhưng nếu nhìn kỹ vào cách Reekie nói về mùa giải, tôi thấy một sự thay đổi trong cách cô định vị chính mình. Cô không nói về việc đòi lại vị trí số một châu Âu. Cô nói: “Tôi cảm thấy thực sự mạnh mẽ. Tôi chắc chắn đang ở trạng thái tốt nhất từ trước đến nay.” Câu nói ấy xuất hiện sau hai tháng không thi đấu, sau một mùa hè mà cô phải học cách lắng nghe cơ thể thay vì ép cơ thể tuân theo lịch trình. Có một nghịch lý ở đây: những vận động viên nói về việc “tôn trọng cơ thể” thường bị đọc như một dấu hiệu của sự yếu đuối, nhưng trong trường hợp của Reekie, nó là nền tảng để cô quay trở lại với một kỷ lục mới. Giữa tiếng còi và tiếng khóc, tôi nghe nhịp đập của một hệ sinh thái đang chờ được gọi tên. Hệ sinh thái ấy không phải bảng xếp hạng 800m nữ thế giới, nơi Reekie hiện đứng ở vị trí thứ năm tại châu Âu và thứ mười tại Commonwealth Games. Hệ sinh thái ấy là thị trường road race đang phát triển nhanh ở châu Âu và Mỹ. Kỷ lục road mile của cô được xác lập trong một giải đấu có tính thương mại cao, nơi các nhà tài trợ có thể dễ dàng tạo ra câu chuyện hồi sinh đẹp đẽ hơn là ở một giải vô địch quốc gia. Tuần tới, cô sẽ chạy Fifth Avenue Mile ở New York, một cuộc đua đường phố danh giá và cũng là một bài kiểm tra sức hút thương mại. Nếu cô tiếp tục chạy tốt ở đó, giá trị truyền thông của cô sẽ tăng lên một cách âm thầm, không cần đến huy chương tại giải vô địch thế giới. Tôi không nghĩ việc xác lập kỷ lục road mile châu Âu là bằng chứng cho thấy Reekie sẽ đột phá tại Bắc Kinh năm sau. Tôi nghĩ nó là một điểm tựa để chúng ta nhìn lại cách đánh giá phong độ của một vận động viên nữ sau chấn thương. Trong nhiều năm, tôi đã chứng kiến cách truyền thông xếp các vận động viên nữ vào hai chiếc hộp: hoặc là nạn nhân cần được bảo vệ, hoặc là anh hùng cần được tôn vinh. Cả hai cách đều tước đi khả năng được là một con người phức tạp của họ. Reekie không muốn được gọi là chiến binh vì cô đã vượt qua cú ngã. Cô cũng không muốn được coi là nạn nhân vì cô đã mất hai tháng vì chấn động. Cô chỉ đang cố gắng tìm lại cự ly 800m của mình, và kỷ lục road mile chỉ là một cột mốc trên con đường đó, không phải là đích đến. Khi tôi xem lại những cuộc phỏng vấn của cô sau Commonwealth Games, tôi nhận ra một chi tiết nhỏ mà nhiều người bỏ qua: cô nói rằng thất bại trên sân nhà đã dạy cô nhiều hơn những chiến thắng. Đó không phải kiểu nói của một vận động viên đang cố xoa dịu nỗi đau. Đó là kiểu nói của một người đã đủ chín để nhìn thấy giới hạn của việc chỉ dựa vào động lực từ sự cổ vũ của khán giả. Commonwealth Games trên sân nhà có thể tạo ra áp lực vô hình, khiến cơ thể căng cứng vào đúng thời điểm cần buông lỏng. Road mile châu Âu, nơi không có quốc kỳ nào được treo để tạo kỳ vọng, cho phép cô chạy với một tâm thế khác. Điều đó không làm giảm giá trị kỷ lục, nhưng nó nhắc tôi rằng môi trường thi đấu có thể thay đổi cách một vận động viên tiếp cận chính mình. Câu chuyện của Jemma Reekie mùa này không nằm trong bảng xếp hạng 800m. Nó nằm trong khoảng trống giữa cú ngã không được ghi nhận và kỷ lục không có thời gian. Ở đó, tôi thấy một vận động viên đang học cách sống chung với sự mong manh của cơ thể mà không biến sự mong manh thành lý do để bỏ cuộc. Cô ấy gọi mình là “on fire” sau một mùa hè tưởng như đã mất, và tôi tin cô ấy nói thật, nhưng tôi không chắc điều đó có nghĩa là cô ấy sẽ đứng trên bục tại Bắc Kinh. Có thể Fifth Avenue Mile sẽ trả lời một phần câu hỏi ấy. Có thể giải vô địch thế giới sẽ là nơi cô viết tiếp câu chuyện bị bỏ dở. Tôi chỉ biết rằng những cái tên từng bị lịch sử soạn thảo ra khỏi đội hình thường quay trở lại không phải bằng một cú nổ, mà bằng một chuỗi những bước chạy nhỏ, không ai chú ý. Tôi muốn kết thúc bằng một điều tôi vẫn nghĩ khi chứng kiến cô chạy road mile: thể thao nữ không thiếu những khoảnh khắc phục hồi kỳ diệu, nhưng chúng ta thường chỉ nhìn thấy chúng khi chúng được gắn với một tấm huy chương. Còn với Reekie, kỷ lục road mile châu Âu không có huy chương, không có thời gian cụ thể, thậm chí không nằm trong hệ quy chiếu so sánh được với các kỷ lục 800m quốc tế. Liệu chúng ta có đủ kiên nhẫn để chờ đợi cô trở lại đúng cự ly mà cô đang hướng tới, hay chúng ta sẽ lại biến cô thành một câu chuyện hồi sinh chỉ để rồi quên lãng khi cô không bước lên bục tại Bắc Kinh? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết rằng giữa tiếng còi khai cuộc và tiếng còi kết thúc, vẫn còn những nhịp chạy không nằm trong bảng xếp hạng, và đó là nơi Jemma Reekie đang tồn tại lúc này.