Coe: Cuộc chiến chống doping của Kenya đang cải thiện trước thềm Giải vô địch thế giới 2029

Chủ tịch Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics) Sebastian Coe vừa đưa ra đánh giá lạc quan về nỗ lực chống doping của Kenya, đồng thời khẳng định quốc gia Đông Phi này đang đi đúng hướng trước khi đăng cai Giải vô địch Điền kinh Thế giới 2029 tại Nairobi. Phát biểu trong chuyến thăm chính thức tới thủ đô Kenya, Coe nhấn mạnh rằng Đơn vị Liêm chính Điền kinh (Athletics Integrity Unit – AIU) đã giúp cải thiện đáng kể hệ thống kiểm tra và phát hiện các trường hợp vi phạm, nhưng cũng thừa nhận con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Đây sẽ là lần đầu tiên một quốc gia châu Phi đăng cai sự kiện điền kinh danh giá nhất hành tinh. Nairobi từng thất bại trong nỗ lực giành quyền đăng cai năm 2026 – giải đấu sau đó được trao cho Tokyo – nhưng đã thành công với hồ sơ năm 2029 nhờ kinh nghiệm tổ chức các giải trẻ thế giới, gồm Giải U18 năm 2026 và Giải U20 năm 2026. Theo số liệu được công bố, hơn 140 vận động viên Kenya đã bị xử phạt kể từ khi AIU được thành lập năm 2026. Con số này tương đương khoảng 20 trường hợp mỗi năm trong suốt vòng đời của cơ quan chống doping độc lập do World Athletics lập ra. Đây là một trong những tỷ lệ vi phạm cao nhất trong làng điền kinh thế giới, đặt Kenya vào nhóm các quốc gia có nguy cơ doping cao nhất. Coe khẳng định AIU đã tạo ra bước ngoặt trong cách tiếp cận vấn đề. "Chúng tôi đang đạt được tiến bộ, nhưng chúng tôi xuất phát từ một điểm rất xa," ông nói. "Hệ thống kiểm tra hiện nay chuyên sâu hơn, rộng khắp hơn và dựa trên tình báo nhiều hơn. Chúng tôi sẽ không bao giờ sống trong một thế giới hoàn hảo, nhưng chúng tôi đang làm mọi thứ có thể để bảo vệ tính liêm chính của môn thể thao này." Ông Coe, người từng hai lần giành huy chương vàng Olympic ở nội dung 1.500m, đã lãnh đạo World Athletics từ năm 2026. Trong hơn một thập kỷ qua, AIU được xem là trụ cột trong chương trình cải cách của ông, với trọng tâm là kiểm tra dựa trên thông tin tình báo và hợp tác chặt chẽ với các cơ quan chống doping quốc gia. Tuy nhiên, một số nhà quan sát độc lập lưu ý rằng chính Coe là kiến trúc sư của chương trình cải cách này, do đó đánh giá của ông về hiệu quả của nó cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Về phía Kenya, Cơ quan Chống doping Kenya (ADAK) đã nỗ lực mở rộng năng lực kiểm tra và giáo dục vận động viên. Coe tiết lộ rằng ông đã thuyết phục chính phủ Kenya tăng ngân sách cho công tác chống doping, nhấn mạnh rằng nguồn lực tài chính và ý chí chính trị là yếu tố then chốt để giải quyết vấn đề mang tính hệ thống này. "Giải vô địch thế giới 2029 tại Nairobi sẽ là cột mốc lịch sử," Coe nói thêm. "Chúng tôi tin rằng sự kiện này sẽ tạo động lực để Kenya tiếp tục cải thiện hệ thống chống doping, đồng thời mở ra cơ hội phát triển điền kinh trên toàn châu lục." Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng dấu ấn toàn cầu của môn thể thao này, với châu Phi là ưu tiên chiến lược trong nhiệm kỳ của ông. Bất chấp những tín hiệu tích cực, giới phân tích vẫn tỏ ra thận trọng. Hơn 140 trường hợp bị xử phạt kể từ năm 2026 cho thấy vấn đề chưa có dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Việc thiếu dữ liệu phân tách theo từng năm khiến không thể xác minh liệu xu hướng vi phạm đang thực sự giảm hay chỉ phản ánh năng lực phát hiện được cải thiện – hai cách giải thích hoàn toàn khác nhau về bản chất. Ngoài ra, sự phụ thuộc vào một nguồn tin duy nhất – chính Coe – làm dấy lên lo ngại về tính khách quan. Không có đại diện độc lập nào từ AIU, ADAK hay các tổ chức vận động viên được trích dẫn để xác nhận những tuyên bố về tiến bộ. Trong bối cảnh Kenya vẫn được xem là một trong những quốc gia có tỷ lệ vi phạm doping cao nhất thế giới, việc đăng cai một sự kiện cấp cao nhất tạo ra áp lực trách nhiệm đáng kể. Giải vô địch thế giới 2029 tại Nairobi cũng đặt ra câu hỏi về cơ sở hạ tầng kiểm tra, vận chuyển mẫu và khả năng tiếp cận giáo dục chống doping tại các trung tâm huấn luyện xa xôi như Iten, Eldoret và Kaptagat – những nơi được xem là cái nôi của các tài năng chạy đường dài Kenya. Mạng lưới đại lý và quản lý vận động viên, vốn đóng vai trò trung gian trong việc đưa vận động viên ra nước ngoài thi đấu, cũng được cho là một kênh tiềm ẩn làm gia tăng rủi ro doping. Một số chuyên gia cho rằng phần lớn các trường hợp vi phạm của Kenya tập trung ở nội dung chạy đường dài và marathon – nơi có động lực tài chính lớn nhất. Việc không công bố chi tiết phân bố theo nội dung thi đấu khiến bức tranh tổng thể vẫn chưa đầy đủ. Ngoài ra, theo quy định lưu trữ mẫu trong 10 năm, các mẫu của vận động viên Kenya từ thập niên 2026 đến nay vẫn có thể bị phân tích lại, đồng nghĩa con số 140 có thể tiếp tục tăng trong tương lai. Đối với Coe, việc trao quyền đăng cai cho Nairobi được xem là một phần trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng của điền kinh ra toàn cầu, đặc biệt tại châu Phi. Đây cũng là cách để ông củng cố di sản của mình sau nhiều năm lãnh đạo. Tuy nhiên, giới phê bình chỉ ra rằng chính quyền của ông vừa trao giải vừa đánh giá hiệu quả cải cách – một tình huống xung đột lợi ích tiềm tàng. Nhìn chung, câu chuyện về Kenya trước thềm năm 2029 là sự kết hợp giữa cơ hội lịch sử và rủi ro danh tiếng. Nếu các trường hợp doping cấp cao tiếp tục xuất hiện trong giai đoạn 2026–2029, uy tín của giải đấu cũng như chiến lược mở rộng của World Athletics có thể bị tổn hại nghiêm trọng. Ngược lại, nếu Kenya chứng minh được sự cải thiện có thể đo lường thông qua giảm số ca vi phạm hàng năm và tăng cường năng lực của ADAK, quốc gia này có thể trở thành hình mẫu về phục hồi liêm chính trong thể thao. Các bên liên quan, bao gồm World Athletics, ADAK, chính phủ Kenya và cộng đồng vận động viên, sẽ phải phối hợp chặt chẽ để biến Giải vô địch thế giới 2029 thành một sự kiện không chỉ thành công về mặt tổ chức mà còn sạch sẽ về mặt liêm chính. Thời gian từ nay đến 2029 sẽ là phép thử thực sự cho những tuyên bố về tiến bộ – và cho cam kết của cả một hệ thống thể thao đang tìm cách bảo vệ danh tiếng của mình.